kosciol-nmp-in-ara-coeliNa Górze kapitolińskiej, najsławniejszej w dziejach ludzkich, w północno – wschodniej stronie jest kościół zwany s. Maria in Ara Coeli. Na tym miejscu stał kiedyś zamek warowny (Arx). Na tym pagórku stała także świątynia Jowisza zwanego kapitolińskim, a w niej August cesarz jak to pisze Suidas i Xiceforus, miał się radzić wyroczni Apollina kto po nim będzie panował światu i usłyszał wyrocznie. Kościół teraźniejszy do którego z dołu prowadzi 124 bardzo stromych stopni w r. 1348 wybudowanych, był poświęcony przez ś. Grzegorza W. r. 391, pod wezwaniem N. M. P. in Capitolio. W r. 1571 za Piusa V po sławnym zwycięstwie odniesionym nad Turkami, senat rzymski pod którego opieką zostawał ten kościół, kazał swoim kosztem ozdobić sklepienie, jak o tym świadczy napis przy wejściu do kościoła. Fasada jest z tego rocznej cegły i niedokończona, kiedyś była ozdobioną mozaikami, lecz tych już dzisiaj nie ma. Wnętrze dzieli się na trzy nawy przez 22 wielkie kolumny z egipskiego granitu, 3 tylko pomiędzy niemi są z greckiego marmuru, wszystkie nie mają jednakowej średnicy i różnią się kształtem.

Na trzeciej kolumnie po lewej ręce od drzwi jest napis: „A cubiculo Augustorum“ (z pokoju Augustów). W bliskości Wielkiego ołtarza przed zakrystią jest okrągła kaplica św. Heleny, z takim na fryzie napisem. Ołtarz ma kształt starej urny z porfiru, a w niej spoczywa ciało św. Heleny. W nawie wielkiej przed Wielkim ołtarzem są dwie Ambony zasługujące na uwagę. Przy ambonie z której się czytuje Ewangelia, jest pomnik Katarzyny królowej Bośniackiej, która wypędzona ze swego kraju przez Turków, przybyła do Rzymu i tutaj w r. 1478 umarła. Przed śmiercią zapisała królestwo swoje Stolicy Apostolskiej, a na znak tego oddała Syxtusowi V papieżowi, miecz państwa i złote ostrogi. W Wielkim ołtarzu jest obraz Maryi Panny, który miał malować s. Łukasz, a ś. Grzegorz W. papież, umieścił go tutaj. Nawa prawa boczna od wielkich drzwi, 1) Kaplica św. Bernardyna z Sieny. W niej prześliczne freski malowane przez Pinturicchio. 2) Kaplica Zdjęcia z Krzyża, obraz Marka z Sieny, inne rzeczy robił Pomarancio. 3) Kaplica Delfini, obraz ś. Hieronima, malował J. Vecchi.